6-8 Türkçe Öğretim Programına Göre Dil Bilgisi

Dil bilgisi; bir dilin dinleme/izleme, konuşma, okuma, yazma temel becerilerini destekleyen kurallar bütünüdür. Öğrenci açısından Türkçenin yapısını oluşturan ve işleyiş kurallarını tanımlayan bilgilere sahip olmak oldukça önemlidir; ancak daha da önemli olan bu kuralların konuşma, yazma, dinlemeyle ilgili dil etkinliklerinde uygulanmasıdır. Dolayısıyla dil bilgisi öğretimi kuramsal bilgilere değil, uygulamaya dayanmalıdır. Bu amaçla dil bilgilerinin öğretiminde, kuralların verilmesinin yanında, bu kuralların kelime, cümle ve metin düzeyindeki uygulamaları amaçlanmıştır. Programda, Türkçenin kurallarıyla ilgili kazanımlar, öğrencilerin düzeylerine uygun olarak ve aşamalı bir biçimde verilmiştir. Dil bilgisinde kolaydan zora ilerleyen bir sıra izlenmiş olup konuların birbiriyle olan ilişkileri gözetilmiştir. Türkçe ile ilgili kural ve bilgilerin örneklerden hareket edilerek verilmesi daha doğru olacaktır. Derslerde konularla ilgili farklı uygulama örneklerinin yer aldığı çalışma kağıtlarının kullanılması ve konuların görsel materyallerle desteklenmesi öğrenimi kolaylaştıracaktır. Ayrıca dil bilgisi konularının anlama olan katkısına özellikle dikkat edilmesi, konuların birer beceriye dönüşmesine yardımcı olacaktır. Bu bağlamda konuların konuşma ve yazma becerileriyle ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Dil bilgisiyle ilgili kazanımların değerlendirilmesinde, kuralların metin veya cümle bütünlüğü ve bağlamı içerisinde ele alınması, diğer becerileri desteklemesi açısından oldukça önemlidir.

! Bütün dil bilgisi çalışmalarında, öğrencilerin edindikleri bilgileri, okudukları ve dinlediklerini anlamlandırmada kullanmalarına; konuşurken ve yazarken uygulamalarına ağırlık verilir.

7. Sınıf Dil Bilgisi Amaç ve Kazanımları

1. Kelime türleriyle ilgili bilgi ve kuralları kavrama ve uygulama

1. Fiillerin anlam özelliklerini kavrar.

2. Kip ve çekimli fiili kavrar.

3. Bildirme kipleriyle dilek kiplerini ayırt eder.

4. Bildirme kiplerinin kullanım özelliklerini kavrar.

5. Dilek kiplerinin kullanım özelliklerini kavrar.

6. Fiillerin olumlu, olumsuz, soru ve olumsuz soru çekimleriyle ilgili uygulamalar yapar.

7. Zarfların cümledeki işlevlerini fark eder, zarfları işlevlerine uygun olarak kullanır.

8. Kelimeleri cümlede farklı görevlerde kullanır. 

2. Fiillerin yapı özellikleriyle ilgili bilgi ve kuralları kavrama ve uygulama

1.Basit, türemiş ve birleşik fiillerin kuruluş ve anlam özelliklerini kavrar.

2. Farklı yapı özelliklerinde fiilleri anlam özelliklerini dikkate alarak kullanır.

3. Fiil kiplerinde zaman ve anlam kaymasıyla ilgili bilgi ve kuralları kavrama ve uygulama

1. Cümlede zaman kavramını belirleyen/destekleyen zarfları fark eder.
2. Fiil kiplerinde zaman ve anlam kaymasının nasıl gerçekleştiğini kavrar.
3. Fiil kiplerini farklı zaman ve anlamları ifade edecek şekilde kullanır.

4. Ek fiille ilgili bilgi ve kuralları kavrama ve uygulama

1. İsim türünden kelimelerin kip ve kişi açısından biçimlenerek çekimlenebildiğini kavrar.

2. İsimlerin kip eki almasında ek fiilin rolünü kavrar. 

3. İsimlerin ek fiil aracılığıyla hangi kiplerde çekimlenebildiğini kavrar.

4. Ek fiili işlevine uygun olarak kullanır.

5. Zaman ve kip çekimlerinde birleşik yapıların özellikleriyle ilgili bilgi ve kuralları kavrama ve uygulama

1. Zaman ve kip çekimlerindeki birleşik yapıların oluşumunda ek fiilin işlevini kavrar.

2. Zaman ve kip çekimlerindeki yapıların işlevlerini ve kullanım özelliklerini kavrar.

3. Zaman ve kip çekimlerindeki birleşik yapıları özelliklerine uygun biçimde kullanır.

7. Sınıf Çalışma Kitabındaki Dil Bilgisi Etkinlikleri

* İş, oluş, durum filleri örneklendirilir.

* Kipin mastar durumundaki fiili biçimlendirmesindeki rolü ile çekimli fiilin cümle kuruluşundaki işlevi vurgulanır. Buradan hareketle yüklem kavramına girilir. 

* Bildirme kiplerinin fiili zaman açısından biçimlendirdiği, dilek kiplerinin ise fiile farklı anlam özellikleri kazandırdığı vurgulanır.

* Geçmiş zaman (duyulan geçmiş zaman, görülen geçmiş zaman), şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman ele alınır. Haber kiplerinin temel işlevlerine (Ör.: “-di” ekiyle yapılan geçmiş zamanın fiilin gerçekleştiğini görme veya kesin olarak bilme, geniş zamanın alışkanlıkları, bilimsel anlamda kabul görmüş gerçekleri ifade etme gibi) ağırlık verilir. Bu zamanların hangi eklerle ifade edildiğine değinilir. İlk örnekler, 3. teklik kişi ile çekimlenmiş fiillerden seçilir. Daha sonra diğer kişilere ve kişi eklerine değinilir. Çekimli fiillerin kişisinin cümle kuruluşundaki işlevi vurgulanır. Buradan hareketle özne kavramına girilir. Şimdiki zaman ekinin ünlü daralmasına neden olduğu, “ye-, de” fillerinin “-ecek” ekinden önce ünlü daralmasına uğradığı örneklerden hareketle kavratılır.

* Gereklilik, istek, şart, emir kipleri ele alınır. Dilek kiplerinin temel işlevlerine (Ör.: Şart kipinin fiilin gerçekleşmesini isteme ve şarta bağlama anlamı gibi) ağırlık verilir. Şart kipi için dilek-şart kipi adlandırması kullanılmaz. Bu kiplerin hangi eklerle ifade edildiğine değinilir. İlk örnekler, emir kipi için 2. teklik kişi, diğerleri için 3. teklik kişi ile çekimlenmiş fiillerden seçilir.

* Fiillerin olumlu, olumsuz, soru ve olumsuz soru çekimleri kavratılır.

* Zarfların bütün çeşitleri örneklendirilir, bunlardaki anlam özelliklerine değinilir.

* Aynı kelimenin farklı görevlerde kullanıldığı cümle örneklerden hareket edilir. Örnekler 6 ve 7. sınıfta ele alınan kelime türlerinden seçilir.

* Türemiş fiillerde kök ile gövde arasındaki anlam ilişkilerine dikkat çekilir. Birleşik fiillerin kuruluş özelliklerine de ğinilir. Kurallı birleşik fiillerin anlam özellikleri vurgulanır.

* Farklı yapıdaki fiilleri anlam özelliklerine göre ayırır. Bu anlam farklılığım nedenini açıklar.

* Cümlede zaman kavramını belirleyen/destekleyen zarfları fark eder. Bu etkinliklerden hareketle fiil kiplerinde zaman ve anlam kaymasını kavratma aşamasına geçilmek istenir.

* Fiil kiplerinde zaman ve anlam kaymalarının bir anlatım bozukluğu olmadığı, tersine Türkçenin bir zenginliği olduğu örneklerden hareketle açıklanır. Zaman ve anlam kaymasına u ğramış fiil kiplerinin işlevleri ve kullanım özellikleri vurgulanır.

* Ek fiille çekimlenmiş kelimelerin cümle kuruluşundaki işlevi vurgulanır ve isimlerin kip eki almasında ek fiilin rolü kavratılır.

* Geçmiş zaman, geniş zaman ve şart kipi ele alınır.

* Ek fiili işlevine uygun olarak kullanır.

* Zaman ve kip çekimlerindeki birleşik yapılarda fiilin zamanını ek fiilden sonra gelen zaman ve kip ekinin belirlediği vurgulanır.

* Zaman ve kip çekimlerindeki birleşik yapıların işlevlerinin fiile zamanın yanı sıra farklı anlam özellikleri kazandırmak olduğu vurgulanır.

* Zaman ve kip çekimlerindeki birleşik yapıların kullanım sırasında kazandıkları anlam özelliklerine (Ör.: “ecek+ti” birleşik yapısının “geçmiş zamanda gerçekleşmemiş niyet” bildirdiği ya da “-r+di” yapısının “terk edilmiş bir alışkanlık” bildirdiği gibi.) ağırlık verilir.

Değerlendirme: 'Zarfların cümledeki işlevlerini fark eder, zarfları işlevlerine uygun olarak kullanır.' kazanımı için sadece bir tane etkinlik verilmiş bu açıdan zarflar konusunda eksiklik var. Öğrencilerin zarflar konusunu iyi bir şekilde öğrenebilmesi için daha fazla etkinliğe yer verilmeliydi. Zarflar konusunun dışında her kazanım için yeteri kadar etkinlik var ve bu etkinlikler dil bilgisi konularının öğrenilmesi açısından 7. sınıf için uygun seviyededir.

7. Sınıf Çalışma Kitabı Tema Değerlendirme Soruları

 * 1. Tema 

* 2. Tema

                                                                                                                                                                   

* 3. Tema                                                                                                                                                   

 * 4. Tema 

 * 5. Tema

 * 6. Tema

 Değerlendirme: Tema değerlendirme sorularının çoğunlukla test olması öğrencileri test tekniğine alışması açısından uygun düşünülmüştür fakat soru sayısı azdır.